Η παρούσα μελέτη αποτελεί καρπό ενός έντονου επιστημονικού προβληματισμού, ο οποίος γεννήθηκε κατά τη διάρκεια της εκπόνησης της διδακτορικής μου διατριβής με θέμα τον ρόλο της εκκλησίας της Ρώμης στις εργασίες των Οικουμενικών Συνόδων. Μέσα από τη διερεύνηση εκείνου του ευρύτερου πεδίου, το ενδιαφέρον μου προσέλκυσε ένα αξιοσημείωτο οξύμωρο σχήμα που έλαβε χώρα κατά τη Β΄ Οικουμενική Σύνοδο: το γεγονός ότι οι μετέχοντες, καίτοι στερούνταν αιρετικών φρονημάτων και συνέκλιναν επί των δογματικών ζητημάτων, εξώθησαν τον προκαθήμενο της εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως και πρόεδρο της Συνόδου σε παραίτηση, προκειμένου να ολοκληρωθούν οι συνοδικές εργασίες. Το γεγονός ότι το πρόσωπο αυτό υπήρξε ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, επιτείνει τα ερευνητικά ερωτήματα και καθιστά την ιστορική έρευνα επιτακτική. Στο παρόν πόνημα, επιχειρήσαμε να φωτίσουμε διεξοδικά τα αίτια, τα βαθύτερα ελατήρια και τις αφορμές που οδήγησαν σε αυτή τη δραματική αποχώρηση. Εκφράζω τις θερμές μου ευχαριστίες στον καθηγητή κ. Βασίλειο Κουκουσά για τη συνεχή εποπτεία και τις καίριες διορθώσεις του, καθώς και στον καθηγητή κ. Χρήστο Αραμπατζή για τις πολύτιμες θεολογικές επισημάνσεις του. Με βαθιά συγκίνηση αφιερώνω το πόνημα αυτό στη μνήμη του μακαριστού καθηγητή Ιωάννη Μπάκα, ο οποίος υπήρξε για εμένα το πρότυπο του ακραιφνούς ερευνητή, αλλά πρωτίστως η ενσάρκωση του πνευματικού ανθρώπου.